|
Adalar’da yerleşmeler genellikle doğu, kuzey, batı yelpazesi içindeki
yamaçlardadır. Dönemin sivil mimari örneği olan ev, konak ve köşklerin çoğu,
xıx. yy’ın ikinci yarısından başlayarak Adalar’a yerleşenlerce
yaptırılmıştır.
Lale Devri’nde güzel
sanatlarda görülen batı eğilimi xıx. yy’da batılılaşma sürecinin
hızlanmasıyla mimariyi de yoğun biçimde etkilemiştir. Bu etkilenme sivil
mimariyi de kapsayarak ahşap ev, köşk ve konaklara da yansımıştır.
Batı eğilimli üslupların
kimisi yalın, kimileri de birbiriyle karışmış olarak Ada evlerinde de
görülmektedir. Adalar’da o dönemde tüm dünyaya egemen olan seçmeci
(eklektik), Neo-Barok, Neo-Gotik, Neo-Grek, Ampir ve Neo-Klasik üsluplar
yanında Anglo- Sakson karakteri yansıtan ahşap, sütunlu (koloniyal) konak ve
köşkler de yapılmıştır.
Osmanlı’nın son
döneminde, İstanbul’da olduğu gibi Adalar’da da çoğunluğu yabancı (özellikle
İtalyan kökenli) mimarlar ile, Rum ve Ermeni kökenli mimar ve kalfalar
çalışmıştır. Ada evleri de, o dönem İstanbul evlerinin bu genel ve ortak
üslup özelliklerini yansıtır. Kimi köşkler de yaptıranın özel beğenilerine
göre biçimlenmiştir. Böylece, o dönemin yaygın üsluplarına,
İngiliz,mimarisinden esinlenmiş, Büyükada Çankaya Caddesinde ki kırmızı
tuğlalı ve kuleli Mizzi Evi ile Nizam Köprüsü mevkiindeki kırmızı tuğlalı
İngiliz Johns’un evi (şimdi sıvanmıştır) gibi konak ve köşkler de
katılmıştır.
Köşkler genellikle bahçe
içinde 2-3, bazıları 3-4 katlıdır. Üst katlarda açık ya da kapalı çıkmalar,
zengin balkonlar bulunur. Yerleşimin yoğun olduğu kesimlerde ise tek ya da
iki katlı, bitişik nizam, kimi çıkmalı, kimi yalın, küçük, gösterişsiz,
geleneksel Türk evi planında yapılara da rastlanmaktadır.
Ada evleri,
konakları ve köşkleri, ahşap, kagir, ya da ikisinin karışımı yapılardır.
Bunlar, geleneksel iç sofalı (karnıyarık tipi) ve orta sofalı Türk evi
planında ya da bunların bozulmuş biçimlenmeleridir. Dış yüzeyler mimar ya da
kalfanın beğenisine göre, dönemin etkin üsluplarında çok yoğun ve zengin
süslemelidir. O dönemde tüm İstanbul’da olduğu gibi Ada evlerinde de ahşap
gereç olarak Romanya kerestesi, kagir bölümlerde ise Sedefadası ve Büyükada
taş ocaklarından çıkarılan taş ile harman tuğlası kullanılmıştır. Ayrıca
bahçe kapı ve parmaklıkları dökme demirden dantela gibi işlenmiştir.
|